Is nietsdoen misdadig?

'Klassiek. Een boek dat mensen prijzen, maar niet lezen.'
Mark Twain in Following the Equator (1897)

Er is een vraag die mij al een aardig tijdje bezighoudt: Zou nietsdoen, wanneer men weet dat er iets gedaan zou moeten worden, strafbaar moeten zijn? Ik zal het even concreet maken. Iemand wordt vermoord voor Uw ogen. U doet niets; om welke reden doet er niet toe. Is dat nietsdoen dan misdadig?
Als empathisch mens zou ik zeggen: Ja, het is misdadig iemand die ongewild in levensgevaar verkeert niet op een of andere manier proberen te helpen. Als logisch nadenkend mens zou ik zeggen: Nee, want nietsdoen kan geen misdaad zijn en áls het wel is wat wij misdaad noemen, zou ik te allen tijde misdadig zijn, want ik weet dat er op elk moment wel iemand ongewild in levensgevaar verkeert. Het enige verschil is dat ik niet weet wie en waar precies, maar doet dat er dan nog toe?
Dus óf nietsdoen moet in geen enkel geval misdaad genoemd worden, óf wij zijn allemaal te allen tijde misdadig. Een uitkomst waar mijn gevoel niet in berusten wil.
Nu nog een soortgelijke vraag: Is zwijgen, wanneer men weet dat er iets gezegd zou moeten worden, een vorm van liegen?

Ontoerekeningsvatbaar?

‘En Nietzsche, die zo iets vreemds deed als met verachting over het medelijden schrijven, wat deed die in werkelijkheid? Zodra hij, gek geworden, z’n zelfbeheersing verloor, vloog hij een afgeranseld paard om de hals. (…) Over ongewone mensen vertelde anekdotes waarvan de waarheid niet vaststaat, ontlenen hun waarschijnlijkheid geheel aan de afgunst van de gewone mensen.’
Willem Frederik Hermans in Klaas kwam niet (1983)

Sommige fenomenen zal ik nooit begrijpen, daar ben ik mij terdege van bewust.
Ik noem een Noor die compos mentis  tientallen mensen vermoordt en vervolgens ontoerekeningsvatbaar verklaard wordt, omdat hij volgens een aantal geleerden aan paranoïde schizofrenie zou lijden. Tegenwoordig wordt een moordenaar ontoerekeningsvatbaar verklaard als zijn ideeën afwijken van de ideeën die bij de massa alomtegenwoordig zijn. De man zag het als een noodzaak de aanslagen te plegen en had deze zodoende zorgvuldig uitgedacht. Het mag dan voor ons onbegrijpelijk zijn, maar deze man heeft het goede gedaan – in zijn ogen tenminste.
Logischerwijs zou ik nu ter discussie moeten stellen of je iemand überhaupt wel mag veroordelen, aangezien ‘het goede’ klaarblijkelijk subjectief is en dus niet bepaald zou mogen worden door een of andere instantie, in dit geval de rechtbank. Dit stel ik echter niet ter discussie, omdat er geen geldig antwoord is.
Ontoerekeningsvatbaar. Dat is verzonnen om niet in een wet te vatten fenomenen in een wet te kunnen vatten. Om ongewone mensen gewoon te kunnen maken. Of wellicht andersom.